BOTOX nie tylko dla jędrnej cery – zastosowanie w UROLOGII

Lek. med. Łukasz Futyma, Lek. med. Janusz Ławiński
Oddział Urologii i Urologii Onkologicznej WSS w Rzeszowie



Toksyna botulinowa (BoNT) w urologii stosowana jest od 1988r. Dykstra i wsp. zastosowali ją w leczeniu dyssynergii zwieraczowo - wypieraczowej u pacjentów z pourazowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Następnie Schurch i wsp. stosowali BoNT w leczeniu neurogennej nadreaktywności wypieracza pęcherza moczowego. Toksyna botulinowa jest neurotoksyną wytwarzaną przez pałeczki Clostridium botulinum. Wyróżnia się 7 serotypów BoNT, oznaczanych od A do G. Jedynie serotypy A i B znalazły zastosowanie kliniczne. BoNT/A charakteryzuje się najdłuższym czasem działania z pośród wszystkich serotypów toksyny botulinowej i właśnie ona znajduje szerokie zastosowanie w urologii.

Opis szczegółowego mechanizmu działania BoNT wykracza poza ramy tego opracowania, niemniej jednak należy wiedzieć, iż, powoduje ona porażenie wiotkie mięśni poprzez blokadę uwalniania acetylocholiny w obrębie połączenia nerwowo-mięśniowego. Proces denerwacji chemicznej wywołanej działaniem BoNT jest procesem odwracalnym – po około 6 miesiącach zachodzi proces regeneracji unerwienia.

Zastosowanie BoNT/A w urologii obejmuje leczenie: dyssynergii zwieraczowo - wypieraczowej (DESD), nadreaktywności pęcherza moczowego (OAB) idiopatycznej i neurogennej oraz zespółu bolesnego pęcherza (BPS, dawniej IC).

DESD - dyssynergia zwieraczowo - wypieraczowa:

Charakteryzuje się niekontrolowanym skurczem zwieracza cewki, podczas niekontrolowanego skurczu wypieracza. DESD rozpoznaje się na podstawie badania urodynamicznego z EMG. Takie zmiany obserwuje się u pacjentów z uszkodzeniem neurologicznym pomiędzy pniem mózgu a odcinkiem krzyżowym rdzenia kręgowego. W związku z brakiem koordynacji wypieracza i zwieracza dochodzi do wytworzenia podwyższonego ciśnienia w pęcherzu co ostatecznie może skutkować uszkodzeniem/niewydolnością nerek – niegdyś najczęstsza przyczyna śmierci u pacjentów z neurologicznymi dysfunkcjami układu moczowego.

BoNT/A podana w okolicę zwieracza cewki moczowej prowadzi do jego relaksacji, w związku z czym zniesiona zostaje czynnościowa przeszkoda podpęcherzowa, spada ciśnienie śródpęcherzowe konieczne do rozpoczęcia i podtrzymania mikcji, poprawia się „jakość” mikcji. Toksyna podana do pęcherza moczowego zwiększa jego pojemność i zmniejsza ciśnienie śródpęcherzowe, oba te zjawiska skutkują lepszą ochroną górnych dróg moczowych.

OAB - nadreaktywny pęcherz moczowy:

Według definicji International Continence Society, OAB cechuje występowanie parć naglących oraz częstomoczu dziennego i nocnego bez/lub z nietrzymaniem moczu, przy braku lokalnych czynników, które mogłyby być odpowiedzialne za taki stan rzeczy np. kamica pęcherza moczowego, guz pęcherza moczowego, ciało obce lub infekcja układu moczowego. Częstomocz, parcia naglące oraz nietrzymanie moczu z parć w znaczący sposób obniżają jakość życia, negatywnie wpływają na psychologiczną sferę życia pacjentów i co równie ważne utrudniają funkcjonowanie w społeczeństwie.

Obecnie złoty standard leczenia OAB stanowią leki antymuskarynowe. Leki te z reguły są skuteczne, te nowszej generacji również dobrze tolerowane przez pacjentów. Niemniej jednak, u pewnej grupy pacjentów stosowane nawet w zestawieniu z terapiami uzupełniającymi nie udaję się znieść objawów OAB. W takich przypadkach warto rozważyć terapię z zastosowaniem BoNT/A.

BPS – Zespół bolesnego pęcherza:

Częściej występuje u kobiet w stosunku 10:1 w zestawieniu z mężczyznami. Charakteryzuje się występowaniem bólu w obrębie pęcherza oraz miednicy mniejszej, stałym odczuciem parcia na mocz, częstym oddawaniem moczu w małych porcjach, zarówno w ciągu dnia jak i nocy. Zdarza się, iż u kobiet występuje ból podczas współżycia. Wszystkie powyższe objawy występują w różnym nasileniu i nie każdy z nich musi występować u każdego chorego z BPS. Kluczowym elementem jest jednak występowanie bólu, który w ocenie chorych może mieć nasilenie umiarkowane aż do znacznego. Występują również okresy remisji choroby, kiedy chorzy nie zgłaszają dolegliwości. Etiologia BPS nie do końca jest jasna, sugeruje się, iż związana jest z zapaleniem neurogennym, które rozwija się po uszkodzeniu nabłonka pęcherza z towarzyszącą aktywacją włókien czuciowych. Wesselmann i wsp. uważają, iż BPS ściśle związany jest z wydzielaniem mediatorów procesu zapalnego w zakończeniach nerwowych w obrębie pęcherza. BPS w znaczący sposób przyczynia się do obniżenia jakości życia, ma negatywny wpływ na każdy aspekt życia pacjentów dotkniętych tym schorzeniem.

Leczenie jest żmudne i stale potrzeba szukać nowych rozwiązań, które nie zawsze przynoszą ulgę. Nie ma złotego środka w leczeniu BPS/IC. Obecnie BoNT/A daje światło nadziei dla chorych z BPS, udowodniono, iż w znaczący sposób znosi ból i poprawia jakość życia u tych osób.

Zarówno pełna diagnostyka urodynamiczna jak i terapia z użyciem toksyny botulinowej wykonywane są w Oddziale Urologii WSS w Rzeszowie. Pacjenci z powyższymi dolegliwościami są często pacjentami Poradni Ginekologicznych, Neurologicznych czy Rehabilitacyjnych. Myślimy, że informacje o takim sposobie leczenia tych pacjentów może zainteresować lekarzy wyżej wymienionych specjalności, tym bardziej, iż jest to terapia mało inwazyjna i wysoce skuteczna.

powered by Edito CMS Kliniczny Szpital Wojewódzki Nr 1 im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie projekt i realizacja: ideo